NÜRNBERG  INFO

1. Functies

Neurenberg is het bestuurlijke, dienstverlenende en culturele centrum Noord- Beieren. De industrie omvat m.n. elektrotechniek, machinebouw en automobielconstructie; voorts grafische, chemmetaal-, kunststof-, speelgoed- en voedings- en genotmiddelenindustrie. De handelsfunctie is aanzienlijk (o.a. bekende jaarlijkse speelgoedbeurs). Binnenhaven (1972) aan het Rijn–Main–Donaukanaal; luchthaven; metro (sinds 1967). De stad is zetel van een hooggerechtshof en van diverse maatschappelijke instellingen. De belangrijke culturele functie blijkt o.m. uit de aanwezigheid van de economische en sociaal- en cultuurwetenschappelijke faculteiten van de universiteit Erlangen - Nürnberg, verschillende hogescholen (pedagogiek, techniek), een kunstacademie, een conservatorium en een planetarium. Er zijn verschillende belangrijke musea, w.o. het Germanisches Nationalmuseum (1852; Germaanse cultuur- en kunsthistorie), een verkeersmuseum, een speelgoedmuseum, het Museum Natuur und Mensch, het stedelijk museum (1958; in het Fembohaus) en het Museum Industriekultur, alsmede het Staatsarchief van Beieren (1806), diverse galerieën (Kunsthalle, 1969), bibliotheken en theaters, een opera en een dierenpark. Culturele centra Meistersingerhalle (1963) en Norishalle (1971–1972).

2. Stadsbeeld

De stad, die tot de Tweede Wereldoorlog tot de best bewaarde grote steden uit de bloeitijd van de Duitse middeleeuwen behoorde, werd door een luchtaanval op 2 jan. 1945 grotendeels verwoest. Bij de wederopbouw is van het historische stadsplan uitgegaan. De belangrijkste herbouwde of gerestaureerde historische bouwwerken zijn de stadsmuren (4 km), met torens en burcht (Kaiserburg, 11de–16de eeuw) met Romaanse kapel (1190–1220); de gotische St.-Lorenzkerk (13de–14de eeuw) met laatgotisch hallenkoor (1439–1477); de eveneens gotische Frauenkerk (14de–16de eeuw) met het befaamde uurwerk Männleinlaufen; de St. Sebalduskerk, een ca. 1240 begonnen laatromance / vroeggotische pijlerbasiliek met gotisch dubbelkoor (westtorens tussen 1481 en 1490 voltooid). Het Fembohaus (tweede helft 16de eeuw) is het mooiste bewaard gebleven historische patriciërshuis. Het deels gotische stadhuis is herbouwd. Neurenberg bezat een aantal fraaie fonteinen, waarvan de Schöner Brunnen op de Hauptmarkt (eind 14de eeuw) slechts licht beschadigd werd. Van het belangrijke kunstcentrum dat Neurenberg in de late gotiek was, getuigen ter plaatse nog sculpturen van o.a. Veit Stoss (Engelsgruss, 1518; St. Lorenzkerk), Adam Kraft (epitaaf familie Schreyer, 1492; St. Sebalduskerk; sacramentshuis, 1496; St. Lorenzkerk), Peter Vischer (bronzen grafmonument van Sebaldus, 1519; St. Sebalduskerk) en Michael Wolgemut (zijvleugels Peringsdörfer Altar, thans in de 20ste-eeuwse Friedenskerk); in de Lorenzkerk bevindt zich ook het Imhoff-Altar (ca. 1420). Van Albrecht Dürer bevindt zich oorspronkelijk werk in het Germanisches Nationalmuseum en reproducties in het naar hem genoemde huis (sinds 1971 museum en expositieruimte), waar hij van 1509 tot zijn dood woonde. Van de door Peter Flötner ontworpen zgn. Hirschvogelsaal zijn slechts gedeelten van de interieurdecoratie bewaard gebleven (1534; Altstadtmuseum).

Uit het begin van de 20ste eeuw bleven o.m. het centraal station (1900–1905) en de opera (1903–1905) bewaard. Uit de nationaal-socialistische tijd dateren het Zeppelinfeld (1937; A. Speer) en het Congreshuis (1937; L. Ruff), beide onvoltooide herinneringen aan het door Hitler geplande Rijkspartijdagcomplex.

3. Geschiedenis

Het ontstaan van de stad gaat terug op de burcht Nourenburc, die hier ca. 1000 op een kruispunt van handelswegen werd gebouwd. De later ontstane nederzetting kreeg in 1200 stadsrechten. Dankzij de door Frederik II (Reichsunmittelbarkeit, 1219) en Lodewijk de Beier (tolvrijheid, 1332) verleende privileges, maakte de stad een snelle economische ontwikkeling door, met als hoogtepunt de tweede helft van de 15de eeuw. De Reformatie (1524–1525) bracht daarna een grote culturele ontwikkeling, die tot de Dertigjarige Oorlog aanhield. De regels van de Neurenbergse Meistersinger vonden ook elders navolging; de bekendste Meistersinger was Hans Sachs. In 1792 en 1796 werd Neurenberg bezet door Beierse en Franse troepen; in 1806 ging de status van Rijksstad verloren en kwam Neurenberg aan Beieren. Ten tijde van het Derde Rijk werd de stad bekend als die van de partijdagen van de NSDAP (sinds 1933); in 1935 werden hier de Neurenberger wetten afgekondigd. Na de Tweede Wereldoorlog was de stad het toneel van de Neurenberger processen .

Nürnberg:

Deze vroegere Rijkstad, is de tweede stad van 486.000 inw. het bondsland Beieren. Deze geldt als een van de belangrijkste handels- industriesteden in Zuid-Duitsland. Vooral de machine- (M.A.N.) motoren voor vracht-auto's en bussen enz. en speelgoedindustrie zijn toonaangevend. Verder nog veel elektra, chemie, bromfietsen en 5 bierbrouwerij-en In de middeleeuwen belangrijk in de erts industrie (goud) .Tevens is de stad de zetel van de economische en sociaal-wetenschappelijke faculteit van de Friedrich Alexander universiteit. Gesticht in 1526 door Melachton (Evangelische universiteit).Sedert 1933 werden in Nürnberg de nationaal-socialistische partijdagen gehouden. Na de oorlog werden hier door een geallieerd gerechtshof de Duitse oorlogsmisdadigers berecht.

Hoewel door de jongste oorlog zwaar getroffen is het huidige Nürnberg, met zijn ringmuren en torens, zijn burcht en kerken, zijn fonteinen, musea en vakwerkhuizen, weer in staat U te doen vermoeden hoe prachtig destijds dit "Schatkistje" van Duitsland geweest moet zijn. De wonden zijn nog niet alle gesloten, maar men heeft het verloren gegane in de oude stijl weer aangebracht waardoor Nürnberg niet alleen een interessante combinatie van oude en modern laat zien maar weer tot een der mooiste steden van Duitsland geworden is.

Het riviertje de Pegnitz verdeelt de stad in twee gedeelten waarbij toeristisch gezien het interessante gedeelte in de directe omgeving van het riviertje is gelegen.

Bezienswaardigheden

Martha-Kirche: De kerk dateert uit de 14e -15e eeuw en bezit mooie gebrandschilderde ramen. Mauthalle: Deze stamt uit (1498-1502) met de Mautkeller, nu een restaurant. St.Lorenzo-Kirche: (13-14e eeuw) Dit is de mooiste en grootste kerk van de stad, met een roosvenster van negen meter doorsnee in de westgevel, bijzonder mooi gebrandschilderde ramen in het koor, een tabernakel uit 1496 van Adam Kraft. (de meester en zijn gezellen zijn er op uitgebeeld). Achter het hoofdaltaar het zgn. Krellsche Altar met de oudste voorstellingen van de stad uit 1480. Aan het gewelf de bekende Engelengroet van Veit Stoss. Nassauer Haus: Tegenover deze kerk gelegen, tegenwoordig restaurant.

Hauptmarkt: Hier vinden we de zgn. "Schöner Brunnen" rijk met figuren versierd en geldt dan ook als de mooiste fontein van de stad. Deze stamt uit de 14e eeuw. Het toont ons een 19 meter hoge stenen piramide met 40 figuren, waaronder Mozes en de profeten, verder de zeven keurvorsten en de vier evangelisten enz. Frauenkirche: (1355-1361) Dit is een der mooiste hallenkerken van Duitsland. Het interieur bevat het zgn. Tucherse Altar uit 1440, gemaakt door Albrecht Dürer en twee epitafen gemaakt door Adam Kraft.

Deze kerk wordt bekroond door een uurwerk met Karel IV en de zeven keurvorsten die om precies 12.00 uur langs de keizer gaan lopen. Anderen knielen en blazen op een trompet.

St.Sebalduskirche: Deze is reeds ingewijd in 1273. Het is een zgn. pijlerbasilica met drie schepen en twee koren. Het oostelijke koor werd van 1361-1379 verbouwd. Aan de buitenkant zien we de verschillende beeldhouwwerken zoals het zgn. Schreyerssche Grabmal van Adam Kraft.

In het oostkoor (1492) in het interieur staat het meesterwerk van de Duitse Gietkunst, nl. het Sebaldusgraf van Peter Vischer en diens zonen, gemaakt in 1519. (aan de smalle kant van het graf is de meester zelf te zien).

Een aangrijpende kruisingsgroep van Veit Stoss ziet in de zuidelijke torenbogen.

In het zuidelijke zijschip ziet u de Madonna met stralenkrans.

Langs de zijkant van de kerk wandelend, en dan schuin rechts door de Bergestrasse komen we bij de Tiergärtner Tor, hier is een perfect middeleeuws stadsbeeld bewaard. Kijkt u hier terug, dan ziet u voor de Dürerstrasse met de vakwerkbouw van het Albrecht-Dürer Haus (15e eeuw) dit is door de kunstenaar tot zijn dood bewoond. Heden is dit een museum. Naar links zien we de burcht.

De Burcht: Deze is gesticht ten tijde der Staufen en heet de Kaiserburcht, deze heeft een Romaanse dubbele kapel, keizer en ridderzaal. Bij deze burcht begint de vijf km lange stadsmuur. Zoals reeds eerder verteld, is Nürnberg ondanks de zware beschadiging in de jongste oorlog, een van de rijkste steden van Duitsland betreffende de oude vestingwerken, en oude stadsmuren en torens. In deze oude stadsmuren de resten van de Kaiserburcht welke een oude vesting was, er zijn nog vier oude poorten bewaard gebleven. De oude stadsmuren en poorten werden in de middeleeuwen diverse keren versterkt en verbouwd. (het hele project vestingwerken werd reeds voltooid in 1452), dit bestaat uit een binnen en buiten muur met gracht. De muur is zes meter dik en de gracht op plaatsen wel twintig meter breed. In totaal zijn er nog ca. 128 wachttorens overgebleven.

In de Burgstrasse op no. 15 bevindt zich het Fembo-Haus, dit is het mooiste voorbeeld van een Nürnbergs patriciërshuis uit het jaar 1591. Het interieur toont u de ontwikkeling van stadsbeeld en wooncultuur.

Het Germanisch Nationalmuseum: dit is ongemeen rijk aan verzamelingen uit alle gebieden van Duitse kunst en cultuur.

Dürer is hier goed verzameld en natuurlijk is er ook een speelgoedverzameling.

Verkehrsmuseum: gelegen in de nabijheid, aan de overkant van de Frauentor-Graben in de Lessingstrasse, hier kunt u o.a. de denkbeeldige reis Nürnberg-Fürth maken. Dit was de eerste Duitse spoor in in 1835.
Wat verdere musea betreft moet ook het Gewerbemuseum en de Fränkische Gemäldegalerie genoemd worden. De bekendste jaarlijkse manifestaties zijn o.a. de Internationale Speelgoed-jaarbeurs in februari. Concerten in de Kaizersburcht. Muziek in de patricische huizen en Nürnbergse binnenhoven. Altstadfest; (oude binnenstad feest) in de herfst.

Nürnbergs Christkindlesmarkt in December, deze Kerstmarkt is heel bekend. Het Speelgoedmuseum, dit is gevestigd in een oud patriciërshuis. Hier is o.a. speelgoed te zien vanaf de middeleeuwen tot heden uit Europa en van overzee. Heel beroemd zijn (waren de Meisterzinger 1500-1600).In deze periode kende de stad de grootste bloei.

De hoofdstad van Franken, Nürnberg (340 m; 496.000 inw.), doet op het eerste gezicht wat streng aan. Deze strengheid wordt eigenlijk veroorzaakt door de architectuur. Grote, massieve grijze gebouwen domineren het centrum, ze zien er kaarsrecht uit en missen de sierlijkheid en kleur die bijvoorbeeld in de architectuur van Würzburg en Bamberg (op een een half uurtje rijden) te vinden zijn. De bezoeker wacht echter bij nadere kennismaking een warm onthaal. De bevolking is gezellig en gemoedelijk en tot in de kleine uurtjes bruist Nürnberg van de activiteiten.

De stad werd tijdens de Tweede Wereldoorlog voor een groot deel verwoest en is na 1945 opnieuw opgebouwd. Nürnberg ontstond als een nederzetting op de rechteroever van de Pegnitz, aan de voet van een sterke burcht. Aan de andere kant van de rivier stond eveneens een oude vesting en ook daar werd een nederzetting gesticht. Beide lagen aan belangrijke handelsroutes, op de plaats waar kooplieden uit alle windstreken bijeenkwamen. Het geslacht Hohenzollern kreeg aan het einde van de 12e eeuw de beide nederzettingen in handen, die later werden samengevoegd als Freie Reichsstadt Nürnberg. De welvaart nam toe en de stad breidde zich gestaag uit. Aan het einde van de 1 Se eeuw moesten de Hohenzollerns het veld ruimen, maar voor Nürnberg brak een ongekende bloeiperiode aan die ook de daaropvolgende eeuw voor veel welvaart zorgde. Ook op cultureel gebied ging het goed en een aantal beroemde kunstenaars vestigde zich te Nürnberg en ontving belangrijke opdrachten. Onder hen waren de schilder Albrecht Dürer en de beeldhouwer Adam Kraft. In 1523 bekeerde het overgrote deel van de bevolking zich onder de invloed van de Reformatie tot het protestantisme. In de 17e eeuw was het met de voorspoed gedaan en braken er andere tijden aan. Door het uitbreken van de Dertigjarige Oorlog en het verval van de oude handelswegen verloor Nürnberg aan aantrekkelijkheid en belangrijkheid. Deze neergang heeft nog twee eeuwen geduurd en verdween geleidelijk in de 19e eeuw, toen in 1806 de stad onder Beiers bestuur kwam te staan. In de loop van de vorige eeuw nam de welvaart door de opkomst van de industrie gestaag toe. Deze eeuw werd de stad opgeschrikt door de nazi's, Zij hadden Nürnberg als locatie voor hun jaarlijkse partijdagen gekozen. Na de Tweede Wereldoorlog werden verscheidene ex‑nazi's veroordeeld tijdens de 'Processen van Neurenberg'. Langzamerhand ontwikkelde Nürnberg zich in de tweede helft van deze eeuw tot het belangrijkste economische en industriële centrum van Noord‑Beieren.

Hierna worden de belangrijkste bezienswaardigheden in de stadsdelen Sebalderstadt en Lorenzerstadt beschreven; ze zijn allemaal gemakkelijk te voet bereikbaar.

Frauenkirche Aan de Hauptmarkt van Sebalderstadt, dat het centrum vormt van deze wijk, verheft zich de imposante gotische Frauenkirche die stamt uit 1352‑1361. Dit gebouw met een opvallend hoog dak is na de Tweede Wereldoorlog opnieuw opgebouwd en heeft een bijzonder portaal en gevel. Mooi zijn de toren met filigrainwerk, de erkers, de prachtige beelden en de trapgevel. Net als in München treft u hier een speeluurwerk aan. Iedere middag om twaalf uur staat het plein vol met toeristen die een glimp willen opvangen van de keizer en zijn zeven keurvorsten die voorbij komen. Dit schouwspel wordt 'Männleinlaufen' genoemd. In het interieur is slechts een aantal oorspronkelijke kunstwerken bewaard gebleven. Allereerst zijn er de glas‑in‑loodvensters die dateren van 1500. Vervolgens zijn op de zuilen bij het koor gotische beelden uit de 14e eeuw aanwezig en ten slotte ziet u het Tucheraltaar uit het midden van de 1-te eeuw.

Schöner Brunnen De prachtige fontein die het marktplein domineert, stamt uit het einde van de 14e eeuw en wordt gesierd door veertig fraaie kleurrijke beelden.

Neues Rathaus Het gebouw aan de noordzijde van het plein is opgetrokken in een functionalistische jaren‑vijftigstijl. Het bouwwerk is geplaatst voor het oude raadhuis dat er pal achter ligt en verstoort eigenlijk het oorspronkelijke karakter van het marktplein.

Altes Rathaus Het oudste gedeelte van het oude raadhuis is in 1340 gebouwd in gotische stijl en wordt gekenmerkt door een meer dan 40 meter lange zaal en fraaie gewelven. Opvallend zijn de middeleeuwse cellen en martelwerktuigen die in de'Lochgefängnisse'tijdens een rondleiding te zien zijn. Deze rondleidingen vinden alleen in de zomermaanden plaats. Rond 1616 volgde een renaissancistische uitbreiding.

5 St. Sebalduskirche Een tweede gotische kerk vindt u achter het oude raadhuis. Het gebouw stamt uit de periode 1225‑1379 en heeft een interieur met talrijke 15e‑116e‑eeuwse kunstwerken. Hoogtepunt is het met houtsnijkunst versierde graf van de heilige Sebaldus uit 1519, dat door Peter Visscher gemaakt is. Bijzonder zijn voorts de grote schilderijen, vensters, oorkonden en sculpturen van Adam Kraft en Veit Stoss.

Stadtmuseum Fembohaus Het stedelijke museum is gehuisvest in een pand uit het einde van de 16e eeuw, dat voor een Nederlandse koopman gebouwd werd en diverse fraaie 17e‑ en 18e‑eeuwse stijlkamers bevat. Ook wordt aandacht besteed aan de geschiedenis van Nürnberg.

De straatjes rondom de St. Sebalduskirche en het museum zijn schilderachtig en een bezichtiging waard.

Altstadthof Dit hofje herbergt diepe kelders die in de Middeleeuwen in vier verdiepingen onder de hele stad zijn aangelegd en als opslagruimten in gebruik waren voor voedsel, water en wijn. Deze 'Felsengänge' dienden in de Tweede Wereldoorlog als schuilkelder en zijn nu dagelijks te bezichtigen. De precieze tijden zijn bekend bij het toeristenbureau aan de Hauptmarkt.

Albrecht‑Dürer‑Haus In een schilderachtig 15e‑eeuws vakwerkhuis is het Albrecht‑Dürer‑Haus ondergebracht. Het huis werd door deze kunstenaar van 1509 tot 1528 bewoond. Binnen zijn schilderijen van tijdgenoten van Dürer te zien.

Platz am Tiergärtnertor Dit gezellige intieme plein met vele terrassen en leuke Stuben trekt het hele jaar vele toeristen. Hier kunt u even op adem komen van de wandeling, alvorens u de weg naar de burcht inslaat.

Tiergártnertor Deze stadspoort maakt deel uit van de zware middeleeuwse verdedigingswerken die oorspronkelijk de hele stad omsloten en voor een deel bewaard zijn gebleven. Rechts voor de poort ziet u het Pilatushaus, een karakteristiek vakwerkhuis. Daar vindt u de weg naar de burcht.

Kaiserburg Het oudste deel van de burcht stamt uit de 11e eeuw. In die tijd was het een robuust, sober bouwwerk met kleine vensteropeningen en stevige, dikke muren, zo kenmerkend voor de Romaanse stijl. De dubbele Burgkapelle dateert nog van die periode. In de daaropvolgende eeuwen volgden diverse verbouwingen en uit de 15e eeuw stamt het gotische gedeelte. De verplichte rondleiding voert langs zware muren, donkere poorten en stevige hoektorens. Ook een bezoek aan de Heldenturm, die is opgetrokken in vakwerkbouw, en de woonvertrekken maakt deel uit van de rondleiding. Tevens ziet u de Kaisersaal, de Rittersaal en de Sinweliturm. De burchttuin is op speciale dagen geopend.

Vanaf de Tiergärtnertor bereikt u via de Neutorgraben de tweede stadspoort van Nürnberg.
Vandaar kunt u verder lopen en linksaf de Weissgerbergasse met pittoreske vakwerkhuizen met erkertjes en hoektorentjes inslaan.

SpieIzeugmuseum Speelgoed vormt een belangrijke economische pijler in Nürnberg. De stad is bekend vanwege de fabricage van prachtige poppen, maar ook ander speelgoed wordt er gemaakt. In het Spielzeugmuseum kunt u er alles over te weten komen. Een leuk uitstapje voor kinderen!

Heilig‑Geist‑Spital Aan de andere kant van de Pegnitz ligt de wijk Lorenzerstadt. U bereikt dit stadsdeel via allerlei schilderachtige straatjes en marktpleintjes als de Trödelmarkt. Diverse bruggetjes leiden naar de andere zijde. Voordat u naar de overkant gaat, kunt u nog een bezoek brengen aan het Heilig‑Geist‑Spital, dat gedeeltelijk over het water is gebouwd, ten westen van de Spital‑Brücke. Opvallend is het hoge steile dak met de vele dakkapellen en de erker met torentje en vakwerkbouw.

Nassauer Haus In het stadsdeel Lorenzerstadt vormt het Nassauer Haus een hoogtepunt. De opvallende architectuur van het gebouw met een erker en een dak met hoektorentjes dateert van de 13e eeuw. Het bovenste gedeelte is 15e‑ eeuws. Hoewel de naam van het huis aan de graven van Nassau herinnert, hebben zij niet in dit gebouw gewoond. Wél zijn zij in Nürnberg geweest.

St. Lorenzkirche Schuin tegenover het Nassauer Haus verheft zich de gotische St. Lorenzkirche. De bouw van de kerk heeft in de periode 12 501477 plaatsgevonden Ook dit kerkgebouw heeft een bijzonder interieur met fraaie sculpturen en glas‑in‑loodramen. Hoogtepunt is het Sacramentshuisje van Adam Kraft. Het piepkleine huisje, op een grondvlak van één vierkante meter, is 500 jaar oud en bijna 20 meter hoog. De beeldhouwer heeft zichzelf in de vorm van een standbeeld voor het publiek vereeuwigd. We zien hem samen met nog twee andere geknielde figuren. Adam Kraft voltooide het werk in drie jaar tijd. Prachtig is het ragfijne filigrainwerk van felgrijze zandsteen dat tot onder het koorgewelf reikt. De opdrachtgever was de raadsheer Hans Imhoff. Het originele contract is bewaard gebleven, evenals de rekening van de drie smeedij zeren deuren van het Sacramentshuisje.

Weisser Turm Bij de Weisser Turni vindt u een fontein uit 1984, de Ehekarussell‑Brunnen.

St. Elisabethkirche Deze van oorsprong barokke katholieke kerk heeft aan het begin van de vorige eeuw een monumentaal classicistisch karakter gekregen met een grote koepel.

Germanisches Nationalmuseum Een paar dagen heeft u nodig om alle objecten in dit reusachtige museum te bekijken. Prehistorische en archeologische vondsten tot en met hedendaagse kunst zijn in het museum te zien. Oude werktuigen, fraaie muziekinstrumenten, schilderijen (o.a. van Albrecht Dürer), beeldhouwwerk en antiek speelgoed; het is er allemaal.

Handwerkerhof In het Handwerkerhof bij de Königstor zijn in de middeleeuwse straatjes nog enkele oude ambachten te vinden. Veel producten worden te koop aangeboden, zo ook de 'Lebkuchen' en andere lekkernij en die in heel Duitsland gretig aftrek vinden.

Hauptbahnhof Aan de andere kant van de stadsmuur ligt het station. Ook hier is een toeristenbureau gevestigd dat dagelijks is geopend (op zondag alleen in de zomer).

Verkehrsmuseum In het dit museum (Lessingstrasse,6) staan oude locomotieven en wagons opgesteld. Liefhebbers hiervan komen volop aan hun trekken. Ook is er een modelspoorbaan en kunt u de verzameling oude Beierse postkoetsen bezichtigen. Aan de telefoon en diverse andere communicatiemiddelen wordt eveneens aandacht besteed.